Fizyka

 


 

Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki

 


Rok

Laureat

Kraj

Uhonorowane osiągnięcie

1901

 Wilhelm K. Roentgen

 Niemcy

 odkrycie promieni X

1902

 Hendrik A. Lorentz

 Pieter Zeeman

 Holandia

 Holandia

 zbadanie wpływu pola magnetycznego na promieniowanie atomów

1903

 Henri Becquerel

 Francja

 odkrycie promieniotwórczości naturalnej

 Pierre Curie

 Maria Skłodowska-Curie

 Francja

 Francja

 badanie promieniotwórczości naturalnej

1904

 John Willian Strutt Rayleigh

 Wielka Brytania

 odkrycie argonu

1905

 Phillip E. Lenard

 Niemcy

 badania promieniowania katodowego

1906

 Joseph John Thomson

 Wielka Brytania

 badania nad przewodnictwem elektrycznym gazów

1907

 Albert Abraham Michelson

 USA

 badania spektroskopowe i metrologiczne

1908

 Gabriel Lippmann

 Francja

 wynalezienie fotografii barwnej

1909

 Karl Ferdinand Braun

 Guglielmo Marconi

 Niemcy

 Włochy

 rozwój bezprzewodowej telegrafii

1910

 Johannes Diderik van der Waals

 Holandia

 podanie równania stanu gazów rzeczywistych i cieczy

1911

 Wilhelm Wien

 Niemcy

 odkrycia w dziedzinie promieniowania cieplnego

1912

 Nils Gustaf Dalen

 Szwecja

 wynalezienie automatycznego regulatora oświetlenia boi

1913

 Heike Kamerlingh Onnes

 Holandia

 badanie właściwości materii w niskich temperaturach i skroplenie helu

1914

 Max von Laue

 Niemcy

 odkrycie dyfrakcji promieni X w kryształach

1915

 William Henry Bragg

 William Lawrence Bragg

 Wielka Brytania

 Wielka Brytania

 wykorzystanie dyfrakcji promieni X do badania struktury kryształów

1916

 nie przyznano

 .

 .

1917

 Charles Glover Barkla

 Wielka Brytania

 odkrycie rentgenowskiego promieniowania charakterystycznego

1918

 Max Planck

 Niemcy

 odkrycie kwantów energii

1919

 Johannes Stark

 Niemcy

 odkrycie zjawiska Dopplera dla promieni kanalikowych i rozszczepienia linii widmowych w polu elektrycznym

1920

 Charles Edouard Guillaume

 Francja

 odkrycie anomalii w stopach niklowo-stalowych

1921

 Albert Einstein

 Szwajcaria

 odkrycie praw opisujących zjawisko fotoelektryczne

1922

 Niels H. Bohr

 Dania

 badanie struktury i promieniowania atomu

1923

 Robert Andrews Millikan

 USA

 pomiar ładunku elementarnego i badania nad zjawiskiem fotoelektrycznym

1924

 Karl Manne Georg Siegbahn

 Szwecja

 prace w dziedzinie spektroskopii rentgenowskiej

1925

 James Franck

 Gustav Ludwig Hertz

 Niemcy

 Niemcy

 odkrycie praw rządzących zderzeniami elektronów z atomami

1926

 Jean Baptiste Perrin

 Francja

 prace nad nieciągłą strukturą materii

1927

 Arthur H. Compton

 USA

 odkrycie zmiany długości fali rozproszonego promieniowania rentgenowskiego

 Charles Thomson Rees Wilson

 Wielka Brytania

 wynalezienie metody wizualizacji trajektorii cząstek naładowanych (komory mgłowej)

1928

 Owen Willans Richardson

 Wielka Brytania

 odkrycie prawa opisującego zjawisko termoemisji elektronów

1929

 Louis V. de Broglie

 Francja

 odkrycie falowej natury elektronów

1930

 Chandrasekhar Venkata Raman

 Indie

 prace nad rozpraszaniem światła i odkrycie zjawiska nazwanego jego imieniem

1931

 nie przyznano

 .

 .

1932

 Werner C. Heisenberg

 Niemcy

 opracowanie mechaniki kwantowej

1933

 Erwin Schrodinger

 Paul Dirac

 Austria

 Wielka Brytania

 wprowadzenie równań falowych w mechanice kwantowej

1934

 nie przyznano

 .

 .

1935

 James Chadwick

 Wielka Brytania

 odkrycie neutronu

1936

 Victor Franz Hess

 Carl David Anderson

 Austria

 USA

 odkrycie pozytonu

1937

 Clinton Joseph Davisson

 George Thomson

 USA

 USA

 odkrycie zjawiska interferencji dla elektronów rozpraszanych na kryształach

1938

 Enrico Fermi

 Włochy

 wytworzenie sztucznych pierwiastków promieniotwórczych poprzez naświetlanie neutronami

1939

 Ernest O. Lawrence

 USA

 wynalezienie cyklotronu

1940

 nie przyznawano

 .

 .

1941

 nie przyznawano

 .

 .

1942

 nie przyznawano

 .

 .

1943

 Otto Stern

 USA

 odkrycie momentu magnetycznego protonu

1944

 Isidor Isaac Rabi

 USA

 badania nad rezonansem magnetycznym

1945

 Wolfgang Pauli

 Austria

 odkrycie zasady wykluczenia

1946

 Percy Williams Bridgman

 USA

 odkrycia w dziedzinie fizyki wysokich ciśnień

1947

 Edward Victor Appleton

 Wielka Brytania

 prace w dziedzinie fizyki górnych warstw atmosfery i odkrycie tzw. warstwy Appletona

1948

 Patrick Mayland Stuart Blackett

 Wielka Brytania

 odkrycia w dziedzinie fizyki jądrowej i badania promieniowania kosmicznego

1949

 Hideki Yukawa

 Japonia

 przewidywanie istnienia mezonów

1950

 Cecil Frank Powell

 Wielka Brytania

 rozwinięcie technik emulsji jądrowych i odkrycie mozonu

1951

 John Douglas Cockcroft

 Ernest Th. Walton

 Wielka Brytania

 Wielka Brytania

 badania przekształceń jąder atomowych pod wpływem bombardowań przyspieszonymi cząstkami

1952

 Felix Bloch

 Edward Mills Purcell

 USA

 USA

 odkrycie rezonansu jądrowego w ciałach stałych

1953

 Frits Zernike

 Holandia

 wynalezienie metody kontrastu fazowego dla mikroskopii optycznej

1954

 Max Born

 Wielka Brytania

 interpretacja statystyczna funkcji falowej

 Walter Bothe

 USA

 wynalezienie metody pomiarów koincydencyjnych

1955

 Willis Eugrnr Lamb, jr

 USA

 wyjaśnienie subtelnej struktury atomu

 Polykarp Kush

 USA

 pomiar momentu magnetycznego elektronu

1956

 John Bardeen

 Walter Houser Brattain

 William B. Shockley

 USA

 USA

 USA

 badania nad półprzewodnikami i wynalezienie tranzystora

1957

 Chen Ning Yang

 Tsng-Dao Lee

 USA

 USA

 odkrycie łamania parzystości w rozpadach beta

1958

 Paweł Czerenkow

 ZSRR

 odkrycie zjawiska nazwanego jego imieniem

 Ilja M. Frank

 Igor Tamm

 ZSRR

 ZSRR

 wyjaśnienie zjawiska Czerenkowa

1959

 Owen Chamberlain

 Emilio G. Segre

 USA

 USA

 dowiedzenie doświadczalne istnienia antyprotonu

1960

 Donald Arthur Glaser

 USA

 wynalezienie komory pęcherzykowej

1961

 Robert L. Hofstadter

 USA

 wyznaczenie wielkości i kształtu jąder atomowych

 Rudolf L. Mossbauer

 Niemcy

 odkrycie zjawiska bezodrzutowej emisji promieniowania gamma

1962

 Lew D. Landau

 ZSRR

 wkład w zrozumienie skondensowanego stanu materii, a zwłaszcza ciekłego helu

1963

 Maria Goeppert-Mayer

 J. Hans D. Jensen

 USA

 USA

 opracowanie modelu powłokowego jądra atomowego

 Eugene P. Wigner

 USA

 podanie zasad rządzących oddziaływaniami protonów i neutronów w jądrze

1964

 Nikołaj G. Basow

 Aleksandr N Prochorow

 Charles H. Townes

 ZSRR

 ZSRR

 USA

 prace w dziedzinie elektroniki kwantowej prowadzące do skonstruowania maserów i laserów

1965

 Richard Ph. Feynman

 Julian S. Schwinger

 Shhin'ichiro Tomonaga

 USA

 USA

 Japonia

 opracowanie podstaw elektrodynamiki kwantowej

1966

 Alfred Kastler

 Francja

 opracowanie optycznej metody badania rezonansu w atomach

1967

 Hans A. Bethe

 USA

 odkrycie mechanizmu produkcji energii w gwiazdach

1968

 Luis Walter Alvarez

 USA

 prace w dziedzinie fizyki cząstek elementarnych, odkrycie stanów rezonansowych

1969

 Murray Gell-Mann

 USA

 odkrycia dotyczące klasyfikacji cząstek elementarnych

1970

 Hannes Alfven

 Louis Neel

 Szwecja

 Francja

 prace nad magnetohydradynamiką, zjawiskami  antyferromagnetyzmu i ferrimagnetyzmu

1971

 Dennis Gabor

 Wielka Brytania

 wynalezieni holografii

1972

 John Bardeen

 Leon N. Cooper

 John Robert Schrieffer

 USA

 USA

 USA

 rozwój teorii nadprzewodnictwa

1973

 Leo Esaki

 Ivan Giaever

 Brian David Josephson

 USA

 USA

 Wielka Brytania

 badania nad zjawiskiem tunelowym

1974

 Anton Hewish

 Martin Ryle

 Wielka Brytania

 Wielka Brytania

 odkrycia w dziedzinie radioastronomii (odkrycie pulsarów)

1975

 Aage Niels Bohr

 Benjamin R. Mottelson

 James Rainwater

 Dania

 Dania

 USA

 badanie struktury jądra atomowego (ruchy kolektywne)

1976

 Burton Richter

 Samuel Ting

 USA

 USA

 odkrycie pierwszej cząstki z nowej klasy cząstek elementarnych (mezonu)

1977

 Phhilip Warren Anderson

 Nevill Francis Mott

 John Hasbrouck van Vleck

 USA

 Wielka Brytania

 USA

 wkład w zrozumienie zachowania się elektronów w ciałach stałych niekrystalicznych

1978

 Piotr L. Kapica

 ZSRR

 odkrycia w dziedzinie fizyki niskich temperatur

 Arno A. Penzias

 Robert Woodrow Wilson

 USA

 USA

 odkrycie promieniowania reliktowego

1979

 Sheldon Lee Glashow

 Arno Salam

 Steven Weinberg

 USA

 Pakistan

 USA

 stwierdzenie analogii pomiędzy elektromagnetyzmem a oddziaływaniem słabym cząstek elementarnych

1980

 James W. Cronin

 Val L. Fitch

 USA

 USA

 wykazanie jednoczesnego łamania symetrii sprzężenia ładunkowego i zamiany parzystości w rozpadach neutralnych kaonów

1981

 N. Bloembergen

 Szwecja

 zastosowanie lasera w spektroskopii

 Arthur Leonard Schawlow

 Kai M. Siegbahn

 USA

 USA

 zastosowanie spektroskopii elektronowej do analiz chemicznych

1982

 Kenneth G. Wilson

 USA

 prace teoretyczne nad budową materii (teoria przejść fazowych)

1983

 Subramanyan Chandrasekhar

 USA

 prace nad ewolucją gwiazd

 William A. Fowler

 USA

 opracowanie teorii nukleosyntezy jąder cięższych od tlenu

1984

 Simon van der Meer

 Holandia

 rozwój techniki akceleracji cząstek naładowanych umożliwiający odkrycie bozonów W i Z

 Carlo Rubbla

 Włochy

 odkrycie bozonów pośredniczących Wi Z (potwierdzenie unifikacji oddziaływań słabych i elektromagnetycznych)

1985

 Klaus von Klitzing

 RFN

 odkrycie kwantowego efektu Halla

1986

 Gerd Binning

 Heinrich Rohrer

 Ernst Ruska

 Szwajcaria

 Szwajcaria

 RFN

 prace w dziedzinie specjalnych mikroskopów nieoptycznych

1987

 Johannes Georg Bednorz

 Karl Alexander Muller

 RFN

 Szwajcaria

 odkrycie nowych materiałów nadprzewodzących

1988

 Leon Max Lederman

 Melvin Schwartz

 Jack Steinberg

 USA

 USA

 USA

 badania w dziedzinie fizyki neutrino

1989

 Hans Georg Dehmelt

 Wolfgang Paul

 RFN

 RFN

 rozwój metod badawczych pułapkowania atomów i cząstek

 Norman F. Ramsey

 USA

 rozwój zegarów atomowych

1990

 Jerome I. Friedman

 Henry W. Kendall

 Richard E. Taylor

 USA

 USA

 Kanada

 potwierdzenie istnienia kwarków

1991

 Pierre-Gilles de Gennes

 Francja

 zastosowanie metod opisu prostych układów do opisu bardzo złożonych systemów (ciekłych kryształów, polimerów, itd.)

1992

 George Charpak

 Francja

 wkład w metody detekcji cząstek naładowanych (komory wielodrutowe)

1993

 Russell Alan Hulse

 Joseph H. Taylor, jr

 USA

 USA

 badania układu podwójnego z pulsarem i eksperymentalne potwierdzenie ogólnej teorii względności

1994

 Bertram Brockhouse

 Clifford Shull

 Kanada

 USA

 badania struktur ciał stałych z wykorzystaniem wiązek neutronowych

1995

 Martin L. Perl

 USA

 odkrycie leptonu tau

 Frederick Reines

 USA

 odkrycie neutrino

1996

 David M. Lee

 Douglas D. Osheroff

 Robert C. Richardson

 USA

 USA

 USA

 odkrycie nadciekłego helu-3

1997

 Steven Chu

 William D. Phillips

 Claude Cohen-Tannoudji

 USA

 USA

 Francja

 stworzenie techniki schładzania gazów umożliwiającej osiągnięcie temperatury 0,18 mikrokelwinów

1998

 Robert B. Laughlin

 Horst L. Stormer

 Daniel C. Tsui

 USA

 Niemcy

 USA

 odkrycie cząstek o ładunku mniejszym od ładunku elektronu – ułamkowy kwantowy efekt Halla (Stormer, Tsui) oraz wyjaśnienie tego zjawiska (Laughlin)

1999

 Gerardus t’Hooft

 Martinus J. G. Veltman

 Holandia

 Holandia

 wyjaśnienie kwantowej struktury oddziaływań elektrosłabych

2000

 Żores I. Ałfiorow

 Herbert Kroemer

 Rosja

 USA

 wynalezienie półprzewodnikowych heterostruktur, używanych w optoelektronice

 Jack S. Kilby

 USA

 wkład w wynalezienie układów scalonych

2001

 Eric A. Cornell

 Carl E. Wieman

 Wolfgang Ketterle

 USA

 USA

 Niemcy

 stworzenie kondensatu rozcieńczonych gazów Bosego-Einsteina oraz stworzenie podstaw wiedzy na temat własności kondensatów

2002

 Riccardo Giacconi

 Raymond Davis, jr.

 Masatoshi Koshiba

 USA

 USA

 Japonia

 wykrycie cząstek neutrino w kosmosie oraz udział w odkryciu źródeł promieniowania X

2003

 Alieksiej A. Abrikosow

 Witalij L. Ginzburg

 Anthony James Leggett

 Rosja

 Rosja

 Wielka Brytania

 badania w dziedzinie fizyki kwantowej, dotyczące nadprzewodnictwa i nadciekłości

2004

 David J. Gross

 Hugh David Politzer

 Frank Wilczek

 USA

 USA

 USA

 odkrycie asymptotycznej swobody w teorii silnych oddziaływań

2005

 Roy. Glauber

 USA

 teoretyczny opis zachowania cząstek światła

 John Hall

 Theodor Haensch

 USA

 Niemcy

 wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej

2006

 John C. Mather

 George F. Smoot

 USA

 USA

 badania nad zrozumieniem narodzin galaktyk i gwiazd

2007

 Albert Fert

 Peter Grunberg

 Francja

 Niemcy

 odkrycie gigantycznego magnetooporu (dzięki temu nastąpiła radykalna miniaturyzacja twardych dysków)

2008

 Yoichiro Nambu

 Makoto Kobayasi

 Toshihide Maskawa

 USA

 Japonia

 Japonia

  prace dotyczące budowy materii i całego Wszechświata

2009

 Charles K. Kao

 Chiny

 przełomowe osiągnięcia dotyczące przesyłania światła w światłowodach w komunikacji optycznej

 William S. Boyle

 George E. Smith

 Kanada

 USA

 wynalezienie półprzewodnikowych obwodów obrazujących - czujników CCD

2010

 Andriej Geim

 Konstantin Nowosiołow

 Wielka Brytania

 Wielka Brytania

 odkrycie niezwykłego materiału o nazwie grafen

2011

 Saul Perlmutter

 Brian P. Schmidt

 Adam G. Riess

 USA

 Australia

 USA

 odkrycie przyspieszonego rozszerzania się Wszechświata na podstawie obserwacji odległych supernowych

2012

 Serge Haroche

 David J. Wineland

 Francja

 USA

 metoda pomiar pojedynczych cząstek i kwantów światła, metoda ta pozwala badać oddziaływania światło-materia

2013

 Peter Higgs

 Francois Englert

 Wielka Brytania

 Belgia

 przewidzenie teoretyczne i  potwierdzenie doświadczalne istnienia bozonu Higgsa (wkład w zrozumienie istoty masy materii)

2014

 Isamu Akasaki

 Hiroshi Amano

 Shuji Nakamura

 Japonia

 Japonia

 Japonia

 wynalezienie wydajnej diody emitującej niebieskie światło

2015

 Takaaki Kajita

 Arthur B. McDonald

 Japonia

 Kanada

 odkrycie oscylacji neutrin (co dowodzi, że mają one masę)

Adam Owsiejczuk

Copyright Sergeant AdOw © 2010-2015 - Wszelkie prawa zastrzeżone. Jakiekolwiek wykorzystywanie tych materiałów tylko za moją wyraźną zgodą.          www.fantastyka-86.pl